Phiên khai mạc

Phiên khai mạc có sự tham gia phát biểu của Ông Alex Strugnell, Phó Đại sứ Vương quốc Anh tại Việt Nam; PGS.TS Văn Phạm Đăng Trí, Viện trưởng Viện Mekong, Đại học Cần Thơ; và PGS.TS Ounla Sivanpheng, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Quốc gia Lào.

Nghiên cứu tình huống và Thảo luận toàn thể 1: Những thách thức hiện tại trong kết nối liên vùng và hợp tác liên quốc gia

Điều phối bởi PGS.TS Văn Phạm Đăng Trí, Viện Mekong, Đại học Cần Thơ

Các học viên được chia thành bốn nhóm làm việc nhằm thảo luận và phản biện câu hỏi: Vì sao hợp tác liên vùng là yếu tố thiết yếu đối với quản lý bền vững lưu vực sông Mekong?

Thông qua thảo luận nhóm và chia sẻ quan điểm, các học viên đã xác định một số lý do then chốt làm nổi bật tầm quan trọng của hợp tác khu vực giữa Việt Nam và CHDCND Lào, đặc biệt trong bối cảnh biến đổi khí hậu và quản lý lưu vực sông bền vững.

Nhóm 1

Nhóm 1 nhấn mạnh tầm quan trọng của việc chia sẻ tri thức và hợp tác học thuật giữa các trường đại học và viện nghiên cứu của hai quốc gia. Các học viên cho rằng các hoạt động nghiên cứu chung, trao đổi học thuật và các chương trình đào tạo hợp tác sẽ góp phần nâng cao hiểu biết khoa học về các thách thức môi trường liên vùng.

Nhóm 2

 Nhóm 2 tập trung vào nhu cầu tăng cường chia sẻ dữ liệu và xây dựng các hệ thống giám sát chung, đặc biệt đối với dữ liệu thủy văn, thông tin khí hậu và các chỉ số môi trường. Các học viên nhận định rằng việc cải thiện khả năng tiếp cận dữ liệu chung sẽ hỗ trợ quá trình ra quyết định hiệu quả hơn, đồng thời nâng cao năng lực dự báo và ứng phó với rủi ro khí hậu cũng như các thách thức trong quản lý tài nguyên nước.

Nhóm 3

Nhóm 3 làm nổi bật tầm quan trọng của học hỏi lẫn nhau và nâng cao năng lực giữa các nhà nghiên cứu trẻ, các chuyên gia thực hành và cộng đồng địa phương. Thông qua việc chia sẻ kinh nghiệm và bài học từ các bối cảnh địa phương khác nhau, các học viên có thể phát triển các cách tiếp cận linh hoạt và đổi mới hơn trong tăng cường khả năng chống chịu khí hậu và phát triển bền vững.

Nhóm 4

Nhóm 4 nhấn mạnh vai trò của các quan hệ đối tác liên vùng và sự hợp tác thể chế trong việc giải quyết các thách thức chung tại khu vực Mekong. Các đại biểu đặc biệt nhấn mạnh sự hợp tác dài hạn giữa các trường đại học, các cơ quan hoạch định chính sách và các đối tác phát triển tại Lào và Việt Nam.

Dự án Quản lý Tổng hợp Sông Mekong – Giai đoạn II

Vào buổi chiều, các học viên đã tham gia chuyến tham quan thực địa tại Dự án Quản lý Tổng hợp Sông Mekong – Giai đoạn II tại thủ đô Viêng Chăn, mang lại cơ hội thực tiễn để quan sát các cách tiếp cận trong quản lý lưu vực sông và thích ứng với biến đổi khí hậu dọc theo sông Mekong. Chuyến tham quan giúp các học viên hiểu rõ hơn cách các sáng kiến quản lý tài nguyên nước ở cấp địa phương đóng góp vào những nỗ lực rộng hơn trong việc giải quyết các thách thức môi trường  trên toàn lưu vực Mekong.

Trong khuôn khổ chuyến tham quan, các chuyên gia đã giới thiệu các hợp phần chính của dự án, tập trung vào quản lý tổng hợp bờ sông, giảm thiểu rủi ro lũ lụt và phát triển hạ tầng bền vững dọc theo hành lang sông Mekong. Các học viên được tìm hiểu cách dự án kết hợp giữa các giải pháp kỹ thuật (công trình) và các phương pháp dựa vào hệ sinh thái nhằm tăng cường bảo vệ bờ sông, cải thiện quản lý tài nguyên nước và nâng cao khả năng chống chịu của các cộng đồng sinh sống ven sông.

Chuyến tham quan cũng làm nổi bật vai trò của dự án trong việc hỗ trợ quy hoạch đô thị và môi trường bền vững tại Viêng Chăn, đồng thời góp phần duy trì các chức năng sinh thái của hệ thống sông Mekong. Các học viên đã có cơ hội quan sát trực tiếp các công trình bảo vệ bờ sông và hệ thống quản lý được thiết kế nhằm giảm xói lở, giảm thiểu rủi ro lũ lụt và tăng cường kết nối giữa dòng sông với các cộng đồng xung quanh.

Phiên thảo luận tại thực địa: Kết nối thực tiễn địa phương với các thách thức liên vùng

Điều phối bởi TS. Phetyasone Xaypanya, Trường Đại học Quốc gia Lào

Phetyasone Xaypanya (Trường Đại học Quốc gia Lào) đã hướng dẫn các học viên cùng phân tích và phản tư về mối liên hệ giữa các thực tiễn quản lý sông tại địa phương với cơ chế quản trị liên vùng của lưu vực sông Mekong. Phiên thảo luận cũng khuyến khích các học viên xem xét khả năng điều chỉnh và áp dụng các cách tiếp cận tương tự trong các bối cảnh địa phương khác nhau trên toàn khu vực Mekong, đặc biệt trong việc tăng cường hợp tác giữa CHDCND Lào và Việt Nam nhằm giải quyết các thách thức chung về môi trường và khí hậu.

Các ý kiến trao đổi nhấn mạnh rằng việc liên kết giữa thực tiễn địa phương và hợp tác khu vực là yếu tố then chốt để thúc đẩy các giải pháp tổng hợp và nâng cao khả năng chống chịu của toàn lưu vực. Phiên thảo luận kết thúc với sự thống nhất chung rằng quản lý bền vững lưu vực sông Mekong đòi hỏi hành động tập thể, tăng cường chia sẻ tri thức và hợp tác khu vực chặt chẽ hơn, bởi không một quốc gia đơn lẻ nào có thể tự giải quyết các thách thức môi trường mang tính liên vùng.

Trình bày bởi TS. Võ Văn Tuấn, Đại học Cần Thơ

Bài trình bày đã phân tích quá trình chuyển đổi nông nghiệp tại Đồng bằng sông Cửu Long và khu vực Hạ nguồn Mekong trong bối cảnh chịu nhiều áp lực tự nhiên và kinh tế – xã hội ngày càng gia tăng, bao gồm biến đổi khí hậu, xâm nhập mặn, lũ lụt và sự thay đổi của nhu cầu thị trường.

Võ Văn Tuấn cho biết, phát triển nông nghiệp tại Đồng bằng sông Cửu Long đã từng bước chuyển dịch từ các hệ thống canh tác truyền thống và quảng canh sang các mô hình sản xuất thâm canh và đa dạng hóa, dưới tác động của cải cách chính sách, đổi mới công nghệ và hội nhập thị trường quốc tế. Các ngành hàng nông nghiệp chủ lực như lúa gạo, tôm, cá tra, trái cây và các sản phẩm nông nghiệp khác đã trở thành những mặt hàng xuất khẩu quan trọng của Việt Nam, được hỗ trợ bởi sự cải thiện của hệ thống thủy lợi, ứng dụng công nghệ và cơ giới hóa nông nghiệp.

Bài giảng cũng chỉ ra một số thách thức về tính bền vững phát sinh từ quá trình thâm canh nông nghiệp, bao gồm suy thoái tài nguyên, ô nhiễm môi trường, hệ thống sản xuất phân mảnh và sự liên kết chưa ổn định giữa các tác nhân trong chuỗi giá trị. Trước những thách thức này, TS. Võ Văn Tuấn nhấn mạnh tầm quan trọng của việc áp dụng cách tiếp cận chuỗi giá trị, nhằm tăng cường sự liên kết giữa các bên liên quan, từ nhà cung cấp đầu vào, nông dân đến thương lái, doanh nghiệp chế biến, phân phối và thị trường xuất khẩu.

Bên cạnh đó, bài giảng cũng nhấn mạnh rằng việc thích ứng với biến đổi khí hậu và đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng cao của thị trường quốc tế đòi hỏi phải cải thiện hệ thống truy xuất nguồn gốc, nâng cao tiêu chuẩn sản xuất, củng cố tổ chức nông dân và tăng cường ứng dụng công nghệ số trong nông nghiệp.

Nghiên cứu tình huống và Thảo luận toàn thể 2: Nông nghiệp bền vững, sinh kế và khả năng chống chịu thị trường trong bối cảnh Mekong

Điều phối bởi TS. Võ Văn Tuấn, Đại học Cần Thơ

Sau bài giảng, các học viên đã tham gia phiên thảo luận nghiên cứu tình huống, tập trung vào việc các chuỗi giá trị nông nghiệp bền vững có thể hỗ trợ sinh kế và tăng cường khả năng chống chịu của thị trường tại khu vực Mekong như thế nào.

Các học viên được chia thành bốn nhóm làm việc, mỗi nhóm thảo luận về những thách thức và cơ hội chính trong việc phát triển chuỗi giá trị nông nghiệp bền vững trong bối cảnh biến đổi môi trường và thị trường.

Nhóm 1

Nhóm 1 nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tăng cường liên kết giữa các tác nhân trong chuỗi giá trị, đặc biệt là giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp tư nhân. Các học viên cho rằng sự hợp tác chặt chẽ hơn sẽ góp phần nâng cao chất lượng sản phẩm, ổn định khả năng tiếp cận thị trường và gia tăng lợi ích kinh tế cho nông dân.

Nhóm 2

Nhóm 2 làm nổi bật vai trò của công nghệ và chuyển đổi số trong hỗ trợ sản xuất nông nghiệp bền vững. Các học viên thảo luận về tiềm năng của hệ thống truy xuất nguồn gốc, các nền tảng số và công cụ chia sẻ thông tin trong việc nâng cao tính minh bạch, cải thiện quản lý chất lượng và hỗ trợ tiếp cận thị trường quốc tế.

Nhóm 3

Nhóm 3 tập trung vào các mô hình nông nghiệp thích ứng với khí hậu, bao gồm các hệ thống canh tác linh hoạt như mô hình lúa – tôm, đa dạng hóa cây trồng và các thực hành nông nghiệp dựa vào thiên nhiên nhằm ứng phó với xâm nhập mặn, lũ lụt và các rủi ro khí hậu khác.

Nhóm 4

Nhóm 4 thảo luận về nhu cầu nâng cao năng lực của các tổ chức nông dân và hợp tác xã nông nghiệp, đặc biệt trong các lĩnh vực như kỹ năng quản lý, liên kết thị trường và lập kế hoạch sản xuất tập thể. Nhóm cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc thúc đẩy sự tham gia của thanh niên và phụ nữ trong chuỗi giá trị nông nghiệp, góp phần thúc đẩy đổi mới sáng tạo và đảm bảo tính bền vững lâu dài.

Phiên thảo luận thống nhất rằng phát triển nông nghiệp bền vững tại khu vực Mekong đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ hơn giữa các tác nhân trong chuỗi giá trị, tăng cường hỗ trợ thể chế và tích hợp các chiến lược thích ứng với biến đổi khí hậu vào phát triển nông nghiệp theo định hướng thị trường.

Bài giảng 3: Kỷ nguyên số và đổi mới sáng tạo vì phát triển bền vững

Trình bày bởi GS.TS Fritz Kleinschroth, Đại học Leibniz Hannover, Đức và TS. Phokham Latthachack, Trường Đại học Quốc gia Lào

Bài giảng đã phân tích vai trò của các công nghệ số trong việc hỗ trợ quy hoạch môi trường hiệu quả hơn, thích ứng với biến đổi khí hậu và thúc đẩy phát triển bền vững tại khu vực Mekong.

Trình bày bởi GS.TS Fritz Kleinschroth, Đại học Leibniz Hannover, Đức

Trình bày bởi TS. Phokham Latthachack, Trường Đại học Quốc gia Lào

Phiên làm việc nhóm: Tích hợp công cụ số và dữ liệu vào nghiên cứu của các nhà nghiên cứu trẻ về khí hậu và phát triển bền vững

Điều phối bởi GS.TS Fritz Kleinschroth, Đại học Leibniz Hannover và TS. Phokham Latthachack, Trường Đại học Quốc gia Lào

Các học viên được chia thành bốn nhóm làm việc nhằm thảo luận cách tích hợp các công cụ số và dữ liệu vào hoạt động nghiên cứu và công việc chuyên môn liên quan đến khả năng chống chịu khí hậu và phát triển bền vững.

Mỗi nhóm làm việc với dữ liệu cảnh quan trực quan, thông tin không gian và các ví dụ thực tiễn để phân tích cách các công nghệ số có thể hỗ trợ nghiên cứu môi trường và hoạch định chính sách.

Nhóm 1

Nhóm 1 tập trung vào việc sử dụng viễn thám và dữ liệu vệ tinh để giám sát các biến đổi môi trường, như nạn phá rừng, thay đổi sử dụng đất và động thái tài nguyên nước trong khu vực Mekong. Các học viên nhấn mạnh rằng những công cụ này cho phép phân tích xu hướng môi trường theo thời gian và hỗ trợ ra quyết định dựa trên bằng chứng.

Nhóm 2

Nhóm 2 khai thác việc ứng dụng GIS và các công cụ quy hoạch không gian trong quản lý cảnh quan. Nhóm cho rằng bản đồ số và công cụ trực quan hóa dữ liệu giúp các bên liên quan hiểu rõ hơn về các mô hình sử dụng đất, nhận diện rủi ro môi trường và lập kế hoạch phát triển hạ tầng theo hướng bền vững hơn.

Nhóm 3

Nhóm 3 phân tích vai trò của công nghệ số trong nông nghiệp và quản lý tài nguyên thiên nhiên, bao gồm hệ thống nông nghiệp thông minh, giám sát môi trường và các nền tảng chia sẻ tri thức số. Các học viên nhận định rằng những công nghệ này có thể nâng cao năng suất đồng thời hỗ trợ thích ứng với biến đổi khí hậu và bảo vệ môi trường.

Nhóm 4

Nhóm 4 thảo luận về tầm quan trọng của việc chia sẻ dữ liệu và hợp tác nghiên cứu khu vực. Các học viên nhấn mạnh rằng các nền tảng dữ liệu mở và công cụ số có thể tăng cường hợp tác giữa các nhà nghiên cứu, trường đại học và các tổ chức trong khu vực Mekong, qua đó thúc đẩy các cách tiếp cận tích hợp và liên ngành đối với các thách thức về phát triển bền vững.

Bài giảng 4: Cơ chế tín chỉ carbon và tài chính khí hậu tại khu vực Hạ nguồn Mekong

Trình bày bởi TS. Davone Keomany, Trường Đại học Quốc gia Lào

Bài trình bày đã giới thiệu đến các học viên vai trò ngày càng quan trọng của thị trường carbon và các cơ chế tài chính khí hậu trong việc hỗ trợ giảm thiểu phát thải và thúc đẩy phát triển bền vững tại khu vực Mekong.

Davone Keomany đã giải thích các nguyên lý cơ bản của tín chỉ carbon, cho phép các chính phủ, doanh nghiệp và tổ chức bù đắp lượng phát thải khí nhà kính thông qua việc đầu tư vào các dự án giúp giảm hoặc hấp thụ carbon từ khí quyển. Các ví dụ bao gồm bảo tồn rừng, trồng rừng, nông nghiệp bền vững và các sáng kiến năng lượng tái tạo. Những cơ chế này ngày càng được công nhận là công cụ quan trọng trong việc huy động nguồn lực tài chính cho hành động khí hậu, đồng thời thúc đẩy sinh kế bền vững cho cộng đồng địa phương.

Bài giảng cũng nhấn mạnh vai trò của các giải pháp dựa vào thiên nhiên trong thị trường carbon, đặc biệt tại các khu vực như Hạ nguồn Mekong, nơi rừng, đất ngập nước và cảnh quan nông nghiệp đóng vai trò thiết yếu trong việc hấp thụ carbon và bảo vệ hệ sinh thái. TS. Davone Keomany nhấn mạnh rằng việc tích hợp tài chính carbon vào quản lý môi trường có thể tạo ra các động lực kinh tế cho bảo tồn và sử dụng đất bền vững, đồng thời đóng góp vào việc thực hiện các cam kết khí hậu quốc gia.

Bên cạnh đó, phiên học cũng thảo luận về các cơ hội và thách thức mới nổi đối với các quốc gia trong khu vực Mekong trong việc tiếp cận nguồn tài chính khí hậu. Các nội dung được đề cập bao gồm việc xây dựng hệ thống giám sát minh bạch, tăng cường năng lực thể chế và đảm bảo cơ chế chia sẻ lợi ích công bằng cho các cộng đồng địa phương tham gia vào các dự án carbon.

Nghiên cứu tình huống và Thảo luận toàn thể 3: Thị trường carbon, giải pháp dựa vào thiên nhiên và tác động đối với cộng đồng

Điều phối bởi TS. Davone Keomany, Trường Đại học Quốc gia Lào

Sau bài giảng, các học viên đã tham gia phiên nghiên cứu tình huống và thảo luận toàn thể, tập trung vào vai trò của thị trường carbon và các giải pháp dựa vào thiên nhiên trong việc thúc đẩy phát triển bền vững và tăng cường khả năng chống chịu của cộng đồng.

Các học viên được chia thành bốn nhóm làm việc nhằm phân tích các góc nhìn khác nhau về cơ hội và tác động của các cơ chế thị trường carbon tại khu vực Mekong.

Nhóm 1

Nhóm 1 thảo luận về tiềm năng của các dự án bảo tồn và phục hồi rừng như những sáng kiến tín chỉ carbon. Các học viên nhấn mạnh rằng việc bảo vệ rừng không chỉ góp phần hấp thụ carbon mà còn giúp duy trì đa dạng sinh học và các dịch vụ hệ sinh thái.

Nhóm 2

Nhóm 2 phân tích vai trò của các giải pháp dựa vào thiên nhiên trong cảnh quan nông nghiệp, bao gồm các thực hành canh tác bền vững, mô hình nông lâm kết hợp và quản lý carbon trong đất. Những cách tiếp cận này có thể giúp giảm phát thải đồng thời nâng cao năng suất và khả năng chống chịu khí hậu cho nông dân.

Nhóm 3

Nhóm 3 tập trung vào các tác động đối với cộng đồng của các dự án tín chỉ carbon, đặc biệt là tầm quan trọng của việc đảm bảo cộng đồng địa phương được hưởng lợi từ các sáng kiến tài chính carbon. Các học viên nhấn mạnh sự cần thiết của việc đảm bảo sự tham gia bao trùm, quản trị minh bạch và cơ chế chia sẻ lợi ích công bằng.

Nhóm 4

Nhóm 4 phân tích vai trò của hợp tác khu vực và các khung chính sách trong việc hỗ trợ phát triển thị trường carbon. Nhóm nhấn mạnh rằng sự phối hợp giữa các chính phủ, tổ chức nghiên cứu và các đối tác phát triển là cần thiết nhằm tăng cường hệ thống giám sát, nâng cao năng lực kỹ thuật và đảm bảo sự phù hợp của các dự án carbon với chiến lược khí hậu quốc gia.

Chuyến tham quan thực địa: Dự án Hồ chứa Nam Ten

Vào buổi chiều, các học viên đã tham gia chuyến tham quan thực địa tại Dự án Hồ chứa Nam Ten, tọa lạc tại bản Nasaonang, huyện Sangthong, thủ đô Viêng Chăn, CHDCND Lào. Chuyến tham quan mang lại cơ hội để các học viên quan sát cách quản lý tài nguyên nước và phát triển hồ chứa ở cấp địa phương có thể đóng góp vào sinh kế bền vững, quản lý môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu trong khu vực Mekong.

Trong khuôn khổ chuyến tham quan, các học viên được đại diện dự án và cộng đồng địa phương đón tiếp và giới thiệu về bối cảnh hình thành cũng như mô hình vận hành của hồ chứa. Các nội dung trao đổi nhấn mạnh vai trò của hồ trong việc trữ nước, phục vụ tưới tiêu nông nghiệp, phát triển thủy sản và hỗ trợ các hoạt động sinh kế của người dân địa phương, đồng thời góp phần nâng cao hiệu quả quản lý tài nguyên nước và khả năng chống chịu khí hậu cho các cộng đồng xung quanh.

Các học viên cũng có cơ hội trao đổi trực tiếp với đơn vị vận hành dự án và đại diện cộng đồng địa phương, đặt câu hỏi và thảo luận về cơ chế quản lý hồ chứa, những lợi ích mang lại cho người dân cũng như các thách thức trong việc duy trì sử dụng tài nguyên một cách bền vững. Những trao đổi này giúp các học viên hiểu rõ hơn cách các sáng kiến địa phương có thể gắn kết với các mục tiêu rộng hơn ở cấp khu vực liên quan đến tài chính khí hậu, phát triển bền vững và quản lý hệ sinh thái.

Sau phần thảo luận, các học viên đã tham quan khu vực hồ chứa và cảnh quan xung quanh nhằm có cái nhìn trực quan về hạ tầng, các phương thức quản lý nước và các hoạt động sinh kế gắn với dự án. Chuyến tham quan đã giúp các học viên liên kết các khái niệm lý thuyết được thảo luận trong buổi sáng—đặc biệt là về tài chính carbon, phát triển bền vững và thích ứng với biến đổi khí hậu—với các thực tiễn triển khai tại địa phương.

Phiên thảo luận tại thực địa: Kết nối thực tiễn địa phương với các thách thức liên vùng

Điều phối bởi TS. Phetyasone Xaypanya, Trường Đại học Quốc gia Lào và TS. Võ Văn Tuấn, Đại học Cần Thơ

Phiên thảo luận thực địa đã khuyến khích các học viên cùng phản tư về cách các mô hình và phương thức hợp tác tương tự có thể được mở rộng và phát triển hơn nữa nhằm tăng cường phát triển bền vững và nâng cao khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu trên toàn khu vực Hạ nguồn Mekong.

Phiên chào mừng

Phiên chào mừng có sự tham gia phát biểu của ông Louis Mulvaney, Tham tán Phát triển Mekong tại Đại sứ quán Anh ở Viêng Chăn; PGS.TS Bounthone Souksavong, Trưởng phòng Quan hệ Quốc tế, Trường Đại học Quốc gia Lào; và PGS.TS Văn Phạm Đăng Trí, Viện trưởng Viện Mekong, Đại học Cần Thơ.

PGS.TS Bounthone Souksavong, Trưởng phòng Quan hệ Quốc tế, Trường Đại học Quốc gia Lào, đã nồng nhiệt chào đón các học viên, diễn giả và đối tác trong ngày làm việc cuối cùng của chương trình Mekong CoRe Youth Bootcamp 2026. Trong bài phát biểu, ông nhấn mạnh rằng sông Mekong không chỉ là một nguồn tài nguyên tự nhiên chung mà còn là nguồn sống quan trọng đối với hàng triệu người dân trong khu vực. Ông cũng đề cao vai trò của việc tăng cường sự tham gia của thanh niên, thúc đẩy hợp tác khu vực và trao đổi tri thức nhằm ứng phó với các thách thức khí hậu ngày càng gia tăng như lũ lụt, hạn hán và xâm nhập mặn tại khu vực Hạ nguồn Mekong.

Ông cho rằng chương trình bootcamp là một nền tảng giá trị giúp các nhà nghiên cứu trẻ tiếp cận tri thức, góc nhìn khu vực và các công cụ thực tiễn để đóng góp vào phát triển bền vững tại Mekong. Đồng thời, ông bày tỏ kỳ vọng rằng những ý tưởng và nghiên cứu được hình thành trong chương trình sẽ được chuyển hóa thành các hành động thiết thực và thúc đẩy hợp tác lâu dài giữa các chuyên gia trẻ trong khu vực.

Hướng tới tính bền vững và an ninh của khu vực Mekong: Cơ hội, thách thức và các giá trị chung

Trình bày bởi ông Tomohiko Sakamoto, Ban Thư ký Ủy hội Sông Mekong (MRC) tại Viêng Chăn

Ông Tomohiko Sakamoto nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tăng cường hợp tác khu vực trong quản lý lưu vực sông Mekong nhằm đảm bảo tính bền vững và an ninh lâu dài cho các quốc gia trong khu vực. Ông cho rằng sông Mekong đóng vai trò thiết yếu trong việc hỗ trợ sinh kế của hàng triệu người dân thông qua các lĩnh vực như thủy sản, nông nghiệp, giao thông vận tải và tài nguyên nước, qua đó trở thành nền tảng quan trọng cho phát triển kinh tế – xã hội.

Bài trình bày cũng đề cập đến những thách thức hiện nay đang tác động đến lưu vực, bao gồm biến đổi khí hậu, phát triển cơ sở hạ tầng nhanh chóng, nhu cầu sử dụng nước gia tăng và suy thoái môi trường. Ông Sakamoto nhấn mạnh rằng việc giải quyết các thách thức phức tạp này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ hơn giữa các quốc gia Mekong, tăng cường chia sẻ dữ liệu và áp dụng các phương pháp quản lý tổng hợp lưu vực sông.

Bên cạnh đó, ông cũng giới thiệu vai trò của Ủy hội Sông Mekong trong việc thúc đẩy đối thoại khu vực, hỗ trợ nghiên cứu khoa học và tăng cường quá trình ra quyết định dựa trên bằng chứng giữa các quốc gia thành viên. Thông qua việc củng cố hợp tác và xây dựng nhận thức chung, khu vực Mekong có thể cân bằng tốt hơn giữa nhu cầu phát triển với bảo vệ môi trường và quản lý tài nguyên bền vững.

Phiên trình bày: Những bài học rút ra và ý tưởng hành động do thanh niên dẫn dắt

Sau ba ngày tập huấn, các học viên đã tham gia phiên trình bày toàn thể, trong đó bốn nhóm trình bày những bài học chính và đề xuất các ý tưởng nghiên cứu và hành động do thanh niên dẫn dắt, phù hợp với các chủ đề trọng tâm của chương trình.

Nhóm 1

Nhóm 1 tập trung vào việc chuyển hóa các thách thức môi trường thành cơ hội kinh tế thông qua dự án quản lý bền vững lục bình tại các tuyến thủy nội đô. Nhóm nhấn mạnh rằng các loài thực vật thủy sinh xâm lấn, dù gây ra nhiều vấn đề môi trường, vẫn có thể được tận dụng thành các nguồn tài nguyên có giá trị như phân hữu cơ, sản phẩm sinh học hoặc thức ăn chăn nuôi. Kế hoạch hành động đề xuất kết hợp sự tham gia của cộng đồng, thu gom sinh khối và ứng dụng các công cụ giám sát số nhằm thúc đẩy mô hình kinh tế tuần hoàn, đồng thời giảm phát thải khí mê-tan và ô nhiễm nguồn nước.

Nhóm 2

Nhóm 2 đề xuất một sáng kiến lấy thanh niên làm trung tâm nhằm tăng cường sự tham gia của thanh niên trong hành động khí hậu tại khu vực Mekong. Nhóm đề xuất thành lập Mạng lưới Hành động Khí hậu Thanh niên Mekong (Mekong Youth Climate Action Network), kết nối sinh viên, các nhà nghiên cứu trẻ và các tổ chức thanh niên tại CHDCND Lào và Việt Nam. Sáng kiến này hướng tới hỗ trợ nghiên cứu do thanh niên dẫn dắt, các chương trình đào tạo và hoạt động cộng đồng nhằm thúc đẩy nông nghiệp bền vững, nâng cao nhận thức về khí hậu và tăng cường trao đổi tri thức giữa các nhà lãnh đạo trẻ.

Nhóm 3

Nhóm 3 trình bày một ý tưởng nghiên cứu về ứng dụng công nghệ GIS và viễn thám trong giám sát chất lượng nước tại lưu vực Nam Xong, CHDCND Lào. Dự án nhằm tăng cường hệ thống giám sát môi trường thông qua việc tích hợp phân tích dữ liệu không gian với các quan sát dựa vào cộng đồng. Nhóm nhấn mạnh tầm quan trọng của sự hợp tác giữa các trường đại học, chính quyền địa phương và các tổ chức khu vực nhằm cải thiện khả năng tiếp cận dữ liệu, hỗ trợ triển khai chính sách và nâng cao hiệu quả quản lý tài nguyên nước bền vững.

Nhóm 4

Nhóm 4 giới thiệu một sáng kiến mang tính kỹ thuật, tập trung vào việc phát triển hệ thống giám sát số tích hợp phục vụ quản lý môi trường tại lưu vực Mekong. Đề xuất nhấn mạnh việc sử dụng bản đồ GIS, công nghệ viễn thám và các nền tảng dữ liệu dùng chung để giám sát biến động sử dụng đất, tài nguyên nước và tình trạng hệ sinh thái. Thông qua việc tăng cường năng lực kỹ thuật và cơ chế chia sẻ dữ liệu giữa các tổ chức, dự án hướng tới hỗ trợ quy hoạch dựa trên bằng chứng và xây dựng các chiến lược thích ứng với biến đổi khí hậu hiệu quả hơn.

Chương trình Mekong CoRe Youth Bootcamp 2026, được tổ chức từ ngày 01 đến ngày 06 tháng 3 năm 2026 tại Trường Đại học Quốc gia Lào, Viêng Chăn, đã quy tụ thành công các nhà nghiên cứu trẻ và khoa học trẻ đến từ Việt Nam và CHDCND Lào, nhằm tăng cường sự tham gia của thanh niên và thúc đẩy hợp tác khu vực trong lĩnh vực thích ứng với biến đổi khí hậu và phát triển bền vững tại khu vực Hạ nguồn Mekong.

Trong suốt chương trình kéo dài năm ngày, các học viên đã tham gia vào chuỗi hoạt động đa dạng bao gồm các bài giảng chuyên đề, thảo luận với chuyên gia, phiên làm việc nhóm, chuyến tham quan thực địa và hội nghị do thanh niên dẫn dắt, tập trung vào bốn lĩnh vực trọng tâm: kết nối liên vùng, chuỗi giá trị nông nghiệp bền vững, đổi mới sáng tạo số vì phát triển bền vững, và tín chỉ carbon cùng tài chính khí hậu. Các hoạt động này đã tạo điều kiện để học viên nâng cao hiểu biết về các thách thức môi trường khu vực, đồng thời khám phá các cách tiếp cận đổi mới và hợp tác trong phát triển bền vững.

Chương trình cũng nhấn mạnh yếu tố học tập gắn với thực tiễn và trao đổi khu vực, giúp học viên kết nối giữa lý thuyết và ứng dụng thông qua các chuyến tham quan thực địa và các phiên thảo luận tương tác với chuyên gia. Các phần trình bày do thanh niên dẫn dắt và hoạt động phản hồi nhóm đã thể hiện rõ khả năng của học viên trong việc chuyển hóa kiến thức tiếp thu thành các ý tưởng nghiên cứu mang tính hành động và các sáng kiến hợp tác.