Mô hình nuôi tôm thẻ chân trắng siêu thâm canh tuần hoàn ít thay nước, an toàn sinh học (RAS-IMTA)

Tại hộ ông Bùi Chí Thượng (xã Lương Thế Trân), đoàn được giới thiệu quy trình kỹ thuật của mô hình RAS-IMTA, một trong những định hướng trọng tâm trong Kế hoạch nhân rộng 1.500 ha nuôi tôm công nghệ cao của tỉnh. Chủ hộ mô hình đã chia sẻ kinh nghiệm áp dụng thực tế và trao đổi trực tiếp với đại biểu về hiệu quả kiểm soát môi trường, tiết kiệm nước và an toàn sinh học của mô hình.

Mô hình tôm - rừng đạt chứng nhận hữu cơ

Tại hộ nuôi tôm rừng Ung Văn Điền (xã Phan Ngọc Hiển), đại diện Công ty TNHH Xã hội tôm chứng nhận Minh Phú đã giới thiệu mô hình tôm - rừng đạt các chứng nhận quốc tế, một hướng đi giúp Cà Mau tạo ra sản phẩm tôm sinh thái có giá trị gia tăng cao và phù hợp với yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường xuất khẩu.

Vườn Quốc gia Mũi Cà Mau

Buổi chiều, đoàn đã trao đổi với Ban quản lý Vườn Quốc gia Mũi Cà Mau về đặc điểm sinh thái, các mô hình sinh kế dưới tán rừng, đồng thời tham quan khu vực bãi bồi và hệ thống camera giám sát phục vụ đề tài nghiên cứu của Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Cà Mau. Đại biểu đã trực tiếp trao đổi với người dân địa phương về sinh kế bám đất, giữ rừng cũng như những thuận lợi, khó khăn trong quá trình triển khai mô hình du lịch sinh thái cộng đồng.

Phiên khai mạc

Tham gia phát biểu Phiên khai mạc có Ông Ngô Vũ Thăng, Tỉnh Ủy viên, Phó Chủ tịch Ủy Ban Nhân dân tỉnh Cà Mau;
PGS. TS Văn Phạm Đăng Trí, Viện Trưởng, Viện Mekong, Đại Học Cần Thơ;
Ths. Phan Vinh Quang, Chương Trình Aus4Adaptation tại Việt Nam.

PGS. TS. Văn Phạm Đăng Trí, Đại học Cần Thơ, cho rằng Cà Mau sở hữu vị trí đặc biệt ở cực Nam Tổ quốc, chịu ảnh hưởng rõ nét bởi biến đổi khí hậu nhưng cũng hội tụ thế mạnh vượt trội về kinh tế biển, thủy sản, rừng ngập mặn và năng lượng tái tạo, đủ tiềm năng để trở thành "phòng thí nghiệm thực tiễn" cho các mô hình tăng trưởng xanh và phát triển phát thải thấp. Bên cạnh đó, Ông khẳng định vai trò của Đại học Cần Thơ trong nghiên cứu, chuyển giao khoa học và công nghệ, kết nối hợp tác đa bên phục vụ phát triển bền vững vùng Đồng bằng sông Cửu Long; đồng thời phát huy vai trò của Viện Mekong là đầu mối kết nối giữa cơ quan quản lý, nhà khoa học, doanh nghiệp và các đối tác phát triển trong thúc đẩy chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và nâng cao năng lực thích ứng với biến đổi khí hậu.

Phiên trình bày tham luận

Phiên trình bày tham luận tập trung phân tích chính sách, thực trạng và giải pháp chuyển đổi xanh trên nền tảng số ở các lĩnh vực nông nghiệp, thủy sản và môi trường tại Cà Mau và Đồng bằng sông Cửu Long

Tham luận 1: Định hướng phát triển kinh tế xanh, chuyển đổi số của Việt Nam tại Đồng bằng sông Cửu Long

Trình bày bởi ThS. Đinh Nam Vinh, Vụ Đánh giá và Thẩm định công nghệ, Bộ Khoa học và Công nghệ

ThS. Đinh Nam Vinh hệ thống hóa khung chính sách quốc gia về tăng trưởng xanh và chuyển đổi số, đồng thời chỉ ra các rào cản lớn của ĐBSCL và Cà Mau như logistics yếu, hạ tầng lưới điện hạn chế, thiếu vốn xanh, kỹ năng số của lao động chưa đáp ứng và áp lực từ các tiêu chuẩn quốc tế như CBAM. Trên cơ sở kinh nghiệm quốc tế, diễn giả đề xuất năm nhóm giải pháp: hoàn thiện thể chế, quy hoạch tích hợp xanh - số - năng lượng; đầu tư hạ tầng kép; phát triển nhân lực chất lượng cao; đa dạng hóa nguồn lực đầu tư; và thực thi quyết liệt Nghị quyết 57-NQ/TW.

Tham luận 2: Định hướng ứng dụng khoa học, công nghệ trong chuyển đổi xanh tại tỉnh Cà Mau

Trình bày bởi TS Thái Trường Giang, Phó Giám đốc, Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Cà Mau

TS Thái Trường Giang cho rằng chuyển đổi xanh tại Cà Mau là quá trình tái cấu trúc mô hình phát triển dựa trên khoa học, công nghệ và dữ liệu số. Nền tảng số của tỉnh bước đầu hình thành nhưng còn rời rạc, thiếu nhân lực AI và dữ liệu. Diễn giả nhấn mạnh cần nhận diện đúng trọng tâm thay vì ứng dụng công nghệ dàn trải, đề xuất năm định hướng đột phá: xây dựng nền tảng dữ liệu xanh liên ngành, quản trị chuỗi giá trị chủ lực, quản lý thống nhất hệ sinh thái, thúc đẩy công nghiệp - logistics - năng lượng xanh và phát triển nhân lực, tài chính xanh.

Tham luận 3: Thực trạng ứng dụng công nghệ cao trong lĩnh vực thủy sản tại tỉnh Cà Mau

Trình bày bởi ThS. Nguyễn Công Quốc, Phó Trưởng phòng Quản lý nuôi trồng thủy sản, Chi cục Thủy sản, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Cà Mau

ThS. Nguyễn Công Quốc giới thiệu chiến lược "Tôm Cà Mau 4.0" trên nền diện tích nuôi hơn 424.800 ha, với các mô hình siêu thâm canh ứng dụng IoT, Biofloc, RAS-IMTA đạt năng suất khoảng 35 tấn/ha/vụ, cùng 48 chuỗi liên kết đạt chứng nhận quốc tế. Bên cạnh kết quả đạt được, diễn giả chỉ ra khó khăn về hạ tầng, vốn và nhân lực số, đồng thời nêu mục tiêu đến 2030 phát triển trên 15.000 ha nuôi tôm siêu thâm canh công nghệ cao.

Tham luận 4: Những thách thức trong công tác quản lý môi trường và nguồn tài nguyên nước tại tỉnh Cà Mau

Trình bày bởi GS. TS Nguyễn Võ Châu Ngân, Đại học Cần Thơ

TS Nguyễn Võ Châu Ngân phân tích bốn khoảng trống quản lý: kỹ thuật, quản trị - tài chính, giám sát - dữ liệu và tri thức - nghiên cứu, chỉ ra Cà Mau chưa có công trình xử lý nước thải sinh hoạt tập trung trong khi tốc độ sụt lún đang vượt xa tốc độ nước biển dâng. Diễn giả đề xuất bốn định hướng chuyển đổi số về dữ liệu mở, viễn thám - GIS, số hóa cấp phép và chia sẻ dữ liệu, đồng thời kiến nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường đẩy nhanh xây dựng cơ sở dữ liệu tài nguyên nước quốc gia và thí điểm nền tảng giám sát môi trường liên ngành tại Cà Mau.

Tham luận 5: Giải pháp công nghệ và kinh tế tuần hoàn trong lĩnh vực nông nghiệp tại tỉnh Cà Mau

Trình bày bởi PGS. TS. Văn Phạm Đan Thủy, Đại học Cần Thơ

PGS. TS Văn Phạm Đan Thủy cho rằng kinh tế tuần hoàn tại Cà Mau phải bám sát điều kiện thực tế mặn, phèn, thiếu nước ngọt của địa phương, khác với mô hình áp dụng chung cho các vùng khác. Việc ứng dụng công nghệ cần có lộ trình, ưu tiên các giải pháp phù hợp như lập bản đồ phụ phẩm nông nghiệp, thu gom phụ phẩm, sản xuất compost và biochar, ứng dụng bao bì xanh và triển khai mô hình tái chế nhựa tại khu vực nông thôn. Diễn giả cũng giới thiệu hướng chuyển hóa phụ phẩm nông nghiệp thành các sản phẩm có giá trị cao, đồng thời đề xuất định hướng phát triển kinh tế tuần hoàn cho lĩnh vực nông nghiệp tỉnh Cà Mau trong thời gian tới.

Tham luận 6: Giới thiệu chương trình dự án của Úc tại Đồng bằng sông Cửu Long

Trình bày bởi ThS. Phan Vinh Quang (Chương trình Aus4Adaptation), ThS. Chu Thế Cường (Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế - IUCN) và TS Trần Tú Anh (Tổ chức Phát triển Hà Lan SNV tại Việt Nam)

Đại diện ba tổ chức đã giới thiệu các chương trình, dự án hợp tác quốc tế đang và sẽ triển khai tại Đồng bằng sông Cửu Long, hướng tới hỗ trợ các địa phương trong vùng, trong đó có Cà Mau, thích ứng với biến đổi khí hậu và thúc đẩy chuyển đổi xanh.

Thảo luận nhóm chuyên đề

Phiên thảo luận nhóm hướng đến mục tiêu chung: xác định những vấn đề, nhu cầu và khoảng trống ưu tiên trong chuyển đổi số và chuyển đổi xanh tại tỉnh Cà Mau; đề xuất các giải pháp, công nghệ hoặc dự án thí điểm phù hợp với điều kiện thực tế địa phương; xác định địa bàn, đối tượng hưởng lợi, đơn vị chủ trì và các bên có thể tham gia triển khai; đồng thời đề xuất cơ chế phối hợp, nguồn lực tài chính và kiến nghị cụ thể đối với tỉnh để hiện thực hóa các sáng kiến. Toàn thể đại biểu được chia thành 4 nhóm chuyên đề chuyển đổi xanh trong lĩnh vực nông nghiệp, thủy sản, môi trường và cơ chế chính sách và hợp tác đầu tư.

Nhóm 1

Chuyển đổi xanh trong lĩnh vực nông nghiệp
Điều phối: PGS. TS Văn Phạm Đan Thủy; Thư ký: ThS. Phan Kỳ Trung

Nhóm trao đổi về xây dựng nền tảng dữ liệu nông nghiệp dùng chung, truy xuất nguồn gốc, ứng dụng AI trong quản lý sản xuất, cùng việc ứng dụng viễn thám, drone và GIS trong giám sát sụt lún đất, dự báo ranh giới mặn - ngọt phục vụ lịch thời vụ. Nhóm thống nhất cần xây dựng chương trình hành động chuyển đổi xanh cho các ngành nông nghiệp chủ lực, có mục tiêu, lộ trình, trách nhiệm thực hiện và bộ chỉ số theo dõi cụ thể, lựa chọn và thí điểm các giải pháp khoa học công nghệ xanh gắn với hợp tác xã và vùng chuyên canh trọng điểm. Nhóm cũng đề xuất xây dựng quy trình đo lường, báo cáo và thẩm định giảm phát thải, thí điểm tín chỉ carbon đối với lúa, tôm - rừng, rừng ngập mặn, hướng đến kết nối thị trường carbon trong nước và quốc tế, đồng thời tái cấu trúc quy hoạch tài nguyên và không gian sản xuất theo hướng thuận thiên, nông nghiệp chính xác và kinh tế tuần hoàn.

Nhóm 2

Chuyển đổi xanh trong lĩnh vực thủy sản
Điều phối: PGS. TS Trần Minh Phú; Thư ký: ThS. Lê Tố Trâm

Nhóm trao đổi về nền tảng dữ liệu thủy sản, truy xuất nguồn gốc và ứng dụng AI trong quản lý sản xuất. Nhóm đề xuất ứng dụng AI, IoT, GIS, dữ liệu lớn và hệ thống cảnh báo sớm trong quản lý vùng nuôi, dịch bệnh, hạn hán và xâm nhập mặn, phát triển các mô hình nuôi thủy sản xanh, tuần hoàn, phát thải thấp và mở rộng mô hình RAS tại khu vực phù hợp. Bên cạnh đó, nhóm nhấn mạnh cần tăng cường quản lý nước thải, phụ phẩm nuôi trồng, nâng cao chất lượng con giống, và kiến nghị tỉnh hỗ trợ doanh nghiệp, hợp tác xã tiếp cận công nghệ cũng như đào tạo kỹ năng số cho người nuôi.

Nhóm 3

Chuyển đổi xanh trong lĩnh vực môi trường

Điều phối: GS. TS Nguyễn Võ Châu Ngân; Thư ký: ThS. Lê Kim Ngân

Nhóm trao đổi về các vấn đề môi trường cấp thiết của Cà Mau như quản lý nước ngầm, hạn hán xâm nhập mặn, môi trường nuôi tôm và xử lý chất thải rắn. Nhóm đề xuất xây dựng bộ dữ liệu đường cơ sở để đánh giá hiệu quả các mô hình hiện có trước khi nhân rộng, tập trung xử lý nước thải ao nuôi và phụ phẩm thủy sản, phát triển sản phẩm giá trị gia tăng từ phụ phẩm gắn với quy hoạch vùng. Nhóm cũng thống nhất cần tiếp tục phát triển rừng, vùng đệm và thực vật thủy sinh, nhân rộng mô hình sinh kế dựa vào tán rừng phù hợp thực tế hộ dân, đồng thời khuyến khích nghiên cứu ứng dụng có khả năng thương mại hóa và xây dựng chuỗi giá trị qua hợp tác xã ứng dụng công nghệ số để thu hút người trẻ tham gia sản xuất, khởi nghiệp xanh. Thêm vào đó, nhóm còn đề xuất xây dựng bộ dữ liệu đường cơ sở để đánh giá hiệu quả các mô hình hiện có trước khi triển khai các giải pháp thích ứng để có cơ sở đánh giá hiệu quả, tập trung xử lý nước thải ao nuôi và phụ phẩm thủy sản, phát triển sản phẩm giá trị gia tăng từ phụ phẩm gắn với quy hoạch vùng.

Nhóm 4

Cơ chế chính sách và hợp tác đầu tư

Điều phối: ThS. Đinh Nam Vinh; Thư ký: CN. Trần Thị Mỹ Hằng

Nhóm trao đổi về hoàn thiện cơ chế chính sách hỗ trợ chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và sử dụng hiệu quả Quỹ phát triển khoa học công nghệ, Quỹ đổi mới công nghệ. Nhóm đề xuất hoàn thiện cơ chế ưu đãi thuế, tín dụng, đầu tư cho doanh nghiệp đổi mới công nghệ, xây dựng hệ thống dữ liệu và truy xuất nguồn gốc đồng bộ, kết nối từ địa phương đến quốc gia nhằm phục vụ yêu cầu thị trường xuất khẩu. Nhóm cũng thống nhất cần phát triển thị trường tín chỉ carbon gắn với sản xuất phát thải thấp, xây dựng hệ thống đo lường, báo cáo và kiểm chứng giảm phát thải, đồng thời tăng cường hợp tác công - tư, huy động nguồn lực từ doanh nghiệp, viện trường, tổ chức quốc tế và hỗ trợ hợp tác xã, doanh nghiệp nhỏ tiếp cận công nghệ, nguồn vốn.

Trình bày kết quả nhóm

Nhìn chung, các nhóm đều thống nhất định hướng chiến lược chung: lấy dữ liệu làm nền tảng, khoa học công nghệ làm công cụ và liên kết vùng làm trọng tâm cho chuyển đổi xanh trên nền tảng số. Tỉnh Cà Mau xác định chuyển đổi xanh phải là một hệ thống liên kết toàn diện, lấy dữ liệu làm nền tảng, lấy chuỗi giá trị và không gian sinh thái làm địa bàn, lấy doanh nghiệp, hợp tác xã, cộng đồng làm chủ thể, lấy khoa học công nghệ làm công cụ; các ưu tiên cần kết nối thành chương trình thống nhất, có chỉ tiêu đo lường rõ ràng thay vì triển khai rời rạc từng đề tài riêng lẻ. Kết quả thảo luận của bốn nhóm là cơ sở quan trọng góp phần xây dựng báo cáo, định hướng và các dự án ưu tiên phục vụ chuyển đổi xanh trên nền tảng số của tỉnh Cà Mau trong thời gian tới, đồng thời đóng góp kinh nghiệm thực tiễn cho quá trình phát triển xanh chung của Đồng bằng sông Cửu Long.

Tổng kết và bế mạc

TS Thái Trường Giang, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Cà Mau phát biểu tổng kết và bế mạc